Άγχος στους ηλικιωμένους
Μα γιατί αγχώνεται ο παππούς; Και με τι «τρώγεται» σήμερα η γιαγιά;
Όταν μιλάμε για ψυχική υγεία στην τρίτη ηλικία, η συζήτηση συνήθως αφορά την κατάθλιψη ή την άνοια. Το άγχος, αν και εξίσου συχνό κι επιβαρυντικό, πολλές φορές χάνεται πίσω από τα υπόλοιπα θέματα ψυχικής υγείας.
Κι όμως, εκτιμάται ότι τα αγχώδη διαταραχές αφορούν έναν στους πέντε ηλικιωμένους, με πολλές περιπτώσεις να μένουν αδιάγνωστες. Αρκετές φορές ο ίδιος ο ηλικιωμένος δεν το αναγνωρίζει ως πρόβλημα, ενώ άλλες φορές, το περιβάλλον του το αποδίδει σε «χαρακτήρα» ή «γεράματα».
Τι είναι το άγχος και πώς διαφέρει από την απλή ανησυχία
Γιατί αγχωνόμαστε; Ένα παιδί αγχώνεται για ένα διαγώνισμα στο σχολείο. Ένας εργαζόμενος αγχώνεται για τη συνέντευξη σε μια νέα δουλειά. Ένας ηλικιωμένος, όμως, αγχώνεται διαφορετικά. Εκεί, το άγχος συχνά είναι επίμονο και συχνά δυσανάλογο με αυτό που το προκαλεί. Συχνά, φτάνει στο σημείο να μετατρέπεται σε αγχώδη διαταραχή.
Ο ηλικιωμένος με αγχώδη διαταραχή δεν ανησυχεί γιατί υπάρχει συγκεκριμένος λόγος, αλλά ανησυχεί συνέχεια, για όλα, και με ένταση που δεν αντιστοιχεί στην πραγματική απειλή. Βιώνει, δηλαδή, μία γενικότερη κατάσταση φόβου ή ανησυχίας που παρεμβαίνει στην καθημερινότητά του.
Στους ηλικιωμένους, το άγχος αυτό εκδηλώνεται συχνά διαφορετικά από ό,τι στους νέους. Αντί για «κρίση πανικού», εμφανίζεται ως χρόνια κατάσταση με σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι, γαστρεντερικά και ταχυκαρδία, που δεν εξηγούνται από οργανικά αίτια. Μερικοί ηλικιωμένοι γίνονται υποχόνδριοι: ασχολούνται υπερβολικά με την υγεία τους, με επαναλαμβανόμενες επισκέψεις σε γιατρούς χωρίς συγκεκριμένη παθολογία. Άλλοι πάλι, αρνούνται να βγουν έξω, να επισκεφθούν κόσμο ή να χαρούν δραστηριότητες που παλιά αγαπούσαν.
Σε κάθε περίπτωση, το άγχος τους χαλάει τη ζωή.
Γιατί αγχώνονται οι ηλικιωμένοι;
Οι αιτίες είναι πολλές και συχνά αλληλένδετες. Η τρίτη ηλικία φέρνει μαζί της μια σειρά από αλλαγές και απώλειες που προφανώς προκαλεί αναστάτωση.
Η υγεία
Η υγεία είναι συχνά η βασική πηγή άγχους. Ο φόβος της αρρώστιας, της επιδείνωσης μιας χρόνιας πάθησης ή της εξάρτησης από άλλους, συχνά κυριεύει τους μεγαλύτερους. Ένας ηλικιωμένος που πέρασε όλη του τη ζωή αυτόνομος και παραγωγικός μπορεί να βιώνει έντονο άγχος απλώς και μόνο στη σκέψη ότι μια μέρα δεν θα μπορεί να φροντίσει τον εαυτό του.
Η απώλεια αγαπημένων ανθρώπων
Η απώλεια αγαπημένων προσώπων είναι επίσης σημαντική. Όσο περνούν τα χρόνια, ο κύκλος στενεύει γιατί φίλοι, αδέρφια και σύντροφοι αποχωρούν από τη ζωή. Κάθε απώλεια είναι και μια υπενθύμιση της δικής τους θνητότητας, και μια απώλεια που δεν πρόκειται να αντικατασταθεί.
Τα οικονομικά
Οι οικονομικές ανησυχίες παίζουν μεγάλο ρόλο, ειδικά όταν οι συντάξεις έχουν περικοπεί και οι τιμές ανεβαίνουν συνέχεια. Πολλοί ηλικιωμένοι αναρωτιούνται αν τα χρήματά τους θα αρκέσουν, αν θα μπορέσουν να πληρώσουν τα φάρμακά τους ή αν θα γίνουν βάρος στα παιδιά τους. Η οικονομική ανασφάλεια τροφοδοτεί ένα χρόνιο και σιωπηλό άγχος που σπάνια συζητείται ανοιχτά.
Άγχος για το μέλλον
Τέλος, υπάρχει το άγχος της απώλειας ελέγχου, είτε πρόκειται για έλεγχο πάνω στο σώμα, στη μνήμη ή στις σημαντικές αποφάσεις της ζωής. Το να βλέπεις τον εαυτό σου να χρειάζεται βοήθεια για πράγματα που έκανες μόνος για δεκαετίες είναι ενοχλητικό. Και όταν εξαρτάσαι από αποφάσεις που παίρνουν άλλοι για εσένα, τότε το μυαλό μπαίνει σε φάση συνεχόμενου άγχους.
Πότε το άγχος γίνεται επικίνδυνο
Το άγχος μας αρρωσταίνει
Η αγχώδης διαταραχή μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη σωματική υγεία. Το χρόνιο άγχος συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, εξασθενημένο ανοσοποιητικό και επιδείνωση χρόνιων παθήσεων όπως ο διαβήτης και η υπέρταση. Και βέβαια το άγχος δεν βοηθάει τον εγκέφαλο. Έρευνες έχουν δείξει ότι το στρες μειώνει τις γνωστικές ικανότητες των ανθρώπων.
Και μας απομακρύνει από τους αγαπημένους μας
Επιπλέον, το άγχος οδηγεί συχνά σε αποφυγή κοινωνικών επαφών και σωματικής δραστηριότητας. Επίσης, ενώ μερικοί μεγαλύτεροι μπορεί να γίνονται σχεδόν υποχόνδριοι με την υγεία τους, πολλοί ηλικιωμένοι ντρέπονται τον ιατρό ή αποφεύγουν τις ιατρικές επισκέψεις από φόβο κακών νέων. Αλλά αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: όσο περισσότερο αποφεύγει κανείς, τόσο μεγαλώνει το άγχος, και τόσο επιδεινώνεται η υγεία, γιατί μέσα σου αναρωτιέσαι «κι αν έχω κάτι;»
Και πώς ξέρω ότι αγχώνομαι;
Μέρος του προβλήματος είναι ότι το άγχος στους ηλικιωμένους «μεταμφιέζεται» συχνά. Οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι σπάνια λένε «φοβάμαι». Λένε «δεν κοιμήθηκα καλά», «με πονάει το στομάχι» ή «δεν έχω όρεξη για τίποτα». Οι οικογένειες και ακόμα και οι γιατροί μπορεί να αποδώσουν αυτά τα συμπτώματα στη φυσιολογική γήρανση ή σε σωματικές παθήσεις.
Μερικές ενδείξεις που αξίζει να προσέξουμε:
- Υπερβολική ανησυχία για θέματα υγείας ή οικονομικά: πήρα τα φάρμακά μου; Μπήκε η σύνταξη;
- Δυσκολία στη χαλάρωση ή τον ύπνο.
- Ευερεθιστότητα χωρίς εμφανή λόγο, που μπορεί να οδηγεί ακόμα και σε τσακωμούς.
- Αποφυγή καταστάσεων ή δραστηριοτήτων που παλιά ήταν ευχάριστες.
- Επαναλαμβανόμενες σκέψεις που «κολλάνε» και δεν φεύγουν: πότε πρέπει να πάω στον γιατρό;
Ο ηλικιωμένος αντιμετωπίζει το άγχος του
Το καλό νέο είναι ότι το άγχος στους ηλικιωμένους συχνά είναι θεραπεύσιμο και δεν είναι κάτι που πρέπει να «ανεχθεί» κανείς ως φυσιολογικό μέρος της γήρανσης.
Η ψυχοθεραπεία
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τους ηλικιωμένους, γιατί τους βοηθάει να αναγνωρίσουν τα μοτίβα σκέψης που τροφοδοτούν το άγχος και να τα αντικαταστήσουν με πιο ρεαλιστικές και ισορροπημένες σκέψεις. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν οι οικογένειες ότι η ψυχοθεραπεία δουλεύει σε όλες τις ηλικίες.
Φαρμακευτική αγωγή
Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να βοηθήσει, πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις δοσολογίες και στις πιθανές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα, γι’αυτό είναι απαραίτητη η συνεργασία με εξειδικευμένο ιατρό.
Η καθημερινή ζωή
Εκτός από τις κλινικές παρεμβάσεις, υπάρχουν και απλές, πρακτικές, καθημερινές στρατηγικές που βοηθούν:
- Η ήπια άσκηση, όπως ένας χαλαρός περίπατος, μπορεί να μειώσει τα επίπεδα άγχους, ιδίως αν είναι σε ένα ήρεμο μέρος.
- Οι κοινωνικές επαφές και η επικοινωνία λειτουργούν προστατευτικά. Ένα τηλεφώνημα, μια συζήτηση με τον γείτονα ή μια καλή κουβεντούλα με μια φίλη πάντα βοηθάνε.
- Η ρουτίνα και μια προβλέψιμη και οργανωμένη καθημερινότητα, δίνουν ένα αίσθημα ελέγχου. Όταν ο ηλικιωμένος ξέρει ότι τα Σάββατα έχει λαϊκή, τις Τρίτες έρχεται το εγγόνι για παρέα και τις Παρασκευές πάει στο ΚΑΠΗ, έχει περισσότερη αίσθηση ελέγχου της ζωής του.
Ο ρόλος της οικογένειας και των φροντιστών
Πολλές οικογένειες, από την καλή τους την καρδιά, έχουν την τάση να ‘καθησυχάζουν’ τον ηλικιωμένο με λόγια όπως ‘μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά’. Μερικές φορές αυτή η συγκατάβαση έχει αντίθετα αποτελέσματα γιατί ο ηλικιωμένος νιώθει ότι δεν τον παίρνουν στα σοβαρά, και αποσύρεται περισσότερο.
Ίσως είναι πιο χρήσιμο να ακούμε χωρίς να κρίνουμε και να αναγνωρίζουμε το άγχος ως πραγματικό και κατανοητό. Μετά μπορούμε να προσφέρουμε συγκεκριμένη βοήθεια όπως συνοδεία σε γιατρό ή κοινές δραστηριότητες. Επίσης, μπορούμε να προτείνουμε ιατρική βοήθεια, την οποία το παρουσιάσουμε σαν κάτι φυσιολογικό και όχι σαν ‘αδυναμία’. Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε ‘ο κύριος Γιάννης πηγαίνει σε έναν γιατρό και βελτιώθηκε πολύ η διάθεσή του’ ή ‘ο κύριος Παπαδόπουλος εξειδικεύεται σε θέματα άγχους και με έχει βοηθήσει και εμένα πολύ’.
Βλέποντας το άγχος διαφορετικά
Η τρίτη ηλικία φέρνει αλλαγές που δοκιμάζουν ακόμα και τις πιο ισορροπημένες και φαινομενικά χαρούμενες προσωπικότητες. Το άγχος σε αυτή τη φάση δεν είναι κάτι το παράξενο – αλλά ούτε κι αναπόφευκτο. Είναι μια κατάσταση που αντιμετωπίζεται και βελτιώνεται με τη σωστή υποστήριξη και φροντίδα. Το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να μην το δείτε σαν ‘χαρακτηριστικό των γερατειών’, αλλά σαν ένα πρόβλημα υγείας όπως πολλά άλλα.
Στη μονάδα φροντίδας Ηράκλειος παρακολουθούμε τους ενοίκους μας για σημάδια άγχους που δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα. Επικοινωνούμε με τις οικογένειες για να βοηθήσουμε στην διαχείριση αυτής της κατάστασης προς όφελος του ηλικιωμένου. Για περισσότερες πληροφορίες, επικοινωνήστε με τον Ηράκλειο online, καλέστε μας στο 210 28 46 000 ή επισκεφθείτε μας πίσω από το σταθμό ΗΣΑΠ Ηρακλείου. Θα χαρούμε να σας βοηθήσουμε!

