Τι σημαίνει καλά γηρατειά και ποιος το αποφασίζει;
Αν ρωτήσετε δέκα ανθρώπους τι σημαίνει «καλά γηρατειά», θα πάρετε δέκα διαφορετικές απαντήσεις. Η Εκκλησία τα ορίζει ως «ανώδυνα, ανεπαίσχυντα κι ειρηνικά». Για κάποιους είναι η υγεία, δηλαδή να μπορείς να κινείσαι, να μην πονάς και να μην εξαρτάσαι από άλλους. Για άλλους είναι οι σχέσεις που νιώθουν γύρω τους, όπως να έχεις κοντά σου ανθρώπους που αγαπάς. Για κάποιους είναι η αξιοπρέπεια και να μη χάσουν τον εαυτό τους στη διαδικασία. Και για μερικούς είναι απλά να φτάσεις στο τέλος χωρίς μεγάλη οδύνη.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν πολλές απαντήσεις. Το πρόβλημα είναι ότι σπάνια ρωτάμε τον ηλικιωμένο τι θέλει ο ίδιος. Και, στην τελική, τα καλά γηρατειά είναι αυτά που κάνουν ευτυχισμένο τον ηλικιωμένο.
Η επιστήμη έχει τη δική της απάντηση
Στον ακαδημαϊκό κόσμο, η «επιτυχής γήρανση» έχει αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο από τη δεκαετία του 1980, όταν οι ερευνητές Rowe και Kahn πρότειναν ένα μοντέλο τριών αξόνων: απουσία ασθένειας, διατήρηση σωματικής και γνωστικής λειτουργίας, και ενεργή κοινωνική συμμετοχή. Το μοντέλο αυτό παραμένει ευρέως γνωστό, αν και είναι αμφιλεγόμενο.
Ο λόγος που πολλοί διαφωνούν μαζί του είναι ότι αφήνει εκτός έναν τεράστιο αριθμό ηλικιωμένων. Τι γίνεται με εκείνον που έχει χρόνια νόσο αλλά ζει με χαρά και νόημα; Τι γίνεται με εκείνη που έχει περιορισμένη κινητικότητα αλλά βρίσκει βαθιά ικανοποίηση στις σχέσεις της; Σύμφωνα με το παραδοσιακό μοντέλο, αυτοί οι άνθρωποι «αποτυγχάνουν» να γεράσουν καλά, κάτι που είναι όχι μόνο άδικο αλλά και παράλογο.
Η γήρανση ως προσωπική εμπειρία
Οι σύγχρονες προσεγγίσεις έχουν αρχίσει να στρέφονται προς μια πιο υποκειμενική έννοια: η «καλή γήρανση» δεν είναι αντικειμενική κατάσταση που μετριέται από έξω, αλλά η εμπειρία που βιώνει ο ηλικιωμένος και η οποία ορίζεται από τον ίδιο.
Έρευνες που ρωτούν απευθείας τους ηλικιωμένους τι θεωρούν «καλή γήρανση» αποκαλύπτουν μια ενδιαφέρουσα εικόνα: η σωματική υγεία είναι σημαντική, αλλά σπάνια βρίσκεται στην κορυφή. Πιο συχνά αναφέρονται η αίσθηση σκοπού, η διατήρηση σχέσεων, η ικανότητα να συνεισφέρεις σε κάτι, έστω και μικρό, και η αποδοχή των αλλαγών χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου.
Ένας 82χρονος με διαβήτη και περιορισμένη κινητικότητα που κάθε απόγευμα διαβάζει ιστορίες στα εγγόνια του μέσω βιντεοκλήσης μπορεί να βιώνει «καλή γήρανση» πολύ πιο έντονα από έναν σωματικά υγιή συνομήλικό του που νιώθει μόνος και χωρίς σκοπό.
Ο ρόλος της κοινωνίας αλλά και οι παγίδες της
Η κοινωνία έχει τη δική της εκδοχή για το πώς πρέπει να γερνάμε «σωστά» – και δεν είναι πάντα φιλική ή γενναιόδωρη. Από τη μια, υπάρχει η πίεση για «ενεργό γήρανση», δηλαδή να μπορεί ο ηλικιωμένος να γυμνάζεται, να ταξιδεύει, να μαθαίνει νέα πράγματα και να μην παραδίνεται στην τρίτη ηλικία. Το μήνυμα, αν και καλοπροαίρετο, κρύβει μια υποκείμενη υποτίμηση: ότι τα γηρατειά αξίζουν σεβασμό μόνο αν μοιάζουν λίγο με τη νιότη.
Υπάρχει και η αντίθετη παγίδα, που μπορούμε να ονομάσουμε υπερπροστασία. Πολλές φορές ο ηλικιωμένος που αντιμετωπίζεται ως εύθραυστος, δεν ρωτιέται για τις προτιμήσεις του και αντιμετωπίζει αποφάσεις που παίρνονται για λογαριασμό του χωρίς να συμμετέχει. Αυτή η προσέγγιση, έστω και με καλές προθέσεις, διαβρώνει σιγά-σιγά την αίσθηση αυτονομίας, η οποία είναι το πιο πολύτιμο πράγμα που έχουν πολλοί ηλικιωμένοι.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Σε μια μονάδα φροντίδας το ερώτημα «τι σημαίνει καλά γεράματα για εσένα» δεν είναι φιλοσοφική αλλά πρακτική ανάγκη. Ένας ένοικος που εκτιμά την ησυχία και τη μοναχικότητα δεν ωφελείται από συνεχείς ομαδικές δραστηριότητες. Ένας άλλος που βρίσκει νόημα στο να βοηθά, έστω και με μικρούς τρόπους, θα μαραθεί αν του αφαιρεθεί αυτή η δυνατότητα.
Η εξατομικευμένη φροντίδα είναι η καλύτερη προσέγγιση για να ενδυναμώνουμε τους ηλικιωμένους και να τους βοηθάμε να βιώνουν την τρίτη ηλικία όπως την εννοούν. Οπότε το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να ρωτάμε.
Οπότε, τι σημαίνει καλά γεράματα;
Τι κάνει τα γηρατειά καλά
Τα καλά γηρατειά δεν έχουν να κάνουν τόσο με την υγεία ή τα χρήματα, όσο με τις σχέσεις και τον σκοπό. Οι άνθρωποι που γερνούν καλά έχουν συνήθως κοντά τους τουλάχιστον ένα άτομο που εμπιστεύονται πραγματικά, ο οποίος τους δίνει λόγο να σηκωθούν το πρωί. Αυτό το άτομο μπορεί να τα εγγόνια, μια τέχνη, ο εθελοντισμός ή μια απλή καθημερινή ρουτίνα.
Η κινητικότητα παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο. Με τον όρο αυτό δεν εννοούμε τόσο την αθλητική φυσική κατάσταση όσο την ανεξαρτησία κινήσεων στην καθημερινή ζωή.
Εξίσου σημαντική είναι η νοητική ενασχόληση και η δυνατότητα να μπορεί ο ηλικιωμένος να λειτουργεί πνευματικά. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την εκμάθηση νέων πραγμάτων και τις κοινωνικές επαφές.
Τι κάνει τα γηρατειά δύσκολα
Τα δύσκολα γεράματα αρχίζουν από σοβαρά προβλήματα υγείας τα οποία εμποδίζουν την καθημερινή ζωή, και μπορεί να περιέχουν πόνο και ένα προσδοκώμενο ζωής που συρρικνώνεται.
Ο ανεξέλεγκτος χρόνιος πόνος στενεύει τη ζωή έως ότου δεν απομείνει τίποτα άλλο εκτός από αυτόν και εξαφανίζει οτιδήποτε ευχάριστο μπορεί να υπάρχει γύρω από τον ηλικιωμένο.
Αντίστοιχα, για πολλούς ανθρώπους, η μοναξιά είναι ο πιο καταστροφικός παράγοντας. Έρευνες δείχνουν ότι βλάπτει την υγεία πέρα από την ψυχολογία. Ο ίδιο και η απώλεια της αυτονομίας και η αδυναμία να παίρνεις αποφάσεις ακόμα και για μικρά καθημερινά πράγματα – όλα αυτά υποβαθμίζουν τόσο τη διάθεση όσο και τη νοητική λειτουργία. Η κατάθλιψη στους ηλικιωμένους είναι συχνά αδιάγνωστη, καθώς πολλές φορές συγχέεται με το φυσιολογικό γήρας, αλλά μειώνει την ευχαρίστηση της τρίτης ηλικίας.
Ποιος αποφασίζει, τελικά;
Ο μόνος που βιώνει τα γεράματα είναι αυτός που μπορεί να απαντήσει αν είναι καλά ή όχι. Ο ίδιος ο ηλικιωμένος πρέπει να απαντήσει αν και πώς ζει. Οπότε καλό είναι να τον αφήνουμε να ορίσει τι θέλει από τα υπόλοιπα χρόνια του και όχι τι ‘πρέπει’ να θέλει. Τα καλά γεράματα είναι αυτά που κάνουν τον κάθε ηλικιωμένο ξεχωριστά, ευτυχισμένο.
Στη Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων Ηράκλειος προσπαθούμε καθημερινά να εξασφαλίσουμε καλά γηρατειά στον κάθε φιλοξενούμενό μας. Επικοινωνήστε με τον Ηράκλειο online ή καλέστε μας στο 210 2846 000 για να μας γνωρίσετε και να συζητήσουμε την καλύτερη φροντίδα για τον αγαπημένο σας. Είμαστε πίσω από το σταθμό ΗΣΑΠ Ηρακλείου και θα χαρούμε να σας ξεναγήσουμε στις εγκαταστάσεις μας!